Pen Academic Publishing
Journals • Publish with us • Publishing partnership • About Us • Türkçe
Research article | Open Access
International Journal of Innovative Approaches in Social Sciences 2026, Vol 10(1) 1-20

Kuvayı Milliye’nin Örgütlenmesinde Ekonominin Etkisi: Balıkesir ve Adana Örneği

Muhammed Kurban
Cite this article
Article Type
Research article
Publication Date
October 15, 2026
Pages
1-20
DOI
10.29329/ijiasos.2026.1425.6

Abstract

Bu araştırmada, Osmanlı Devleti'nin son döneminde Hüdavendigâr Vilayeti'ne bağlı Karesi Sancağı (günümüz Balıkesir'i) ile Adana Vilayeti'nde Millî Mücadele'nin erken evresinde ortaya çıkan Kuvayı Milliye hareketinin örgütlenmesinde ekonomik yapının etkisinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırma’da kavram karışıklığını önlemek amacıyla ekonomik konulardan bahsedilirken salnamelerde geçen Karesi Sancağı ve Adana vilayeti ifadeleri doğrudan kullanılmıştır. Kuvayı Milliye ve askeri hususlardan bahsedilirken de literatürde yaygın olarak geçen Balıkesir ve Adana ifadeleri kullanılmıştır. Bu kapsamda öncelikle her iki araştırma sahasının ekonomik yapısı değerlendirilmiştir. Toprak yapısı, sanayileşme düzeyi, ticaret ve nüfus yapısı temel ölçütler olarak alınmış; bu incelemelerde vilayet salnameleri doküman analizi yöntemiyle çözümlenmiş ve elde edilen bulgular literatür taramasıyla desteklenmiştir. Kuvayı Milliye'nin askerî örgütlenme biçimlerinin incelenmesinde ise Genelkurmay Başkanlığı Askerî Tarih ve Stratejik Etüt (ATASE) Başkanlığı yayınları ile konuya ilişkin akademik çalışmalar kullanılmıştır. Elde edilen veriler karşılaştırmalı analiz yöntemiyle değerlendirilmiştir. Araştırma sonuçlarına göre, toprak mülkiyetinin daha parçalı bir görünüm sergilediği Karesi Sancağı'nda kongreler aracılığıyla örgütlenen, cephe tipi savunmayı benimseyen ve Heyet-i Temsiliye ile sınırlı düzeyde ilişki kuran bir Kuvayı Milliye örgütlenmesi gelişmiştir. Buna karşılık, ağalık sisteminin yaygın olduğu, tarımsal üretimin, sanayinin ve ticaretin daha gelişmiş olduğu Adana Vilayeti'nde kongreler yerine hareketli ve yerel silahlı mücadele yöntemlerini esas alan, Heyet-i Temsiliye ve sonrasında Ankara Hükûmeti ile daha yakın temas kuran bir örgütlenme modeli ortaya çıkmıştır. Ayrıca ekonomik yapının farklılaşması, Karesi Sancağı'nda daha içe dönük; Adana Vilayeti'nde ise dış ticaret ağlarıyla daha bütünleşmiş bir ekonomik ve toplumsal yapının oluşmasına katkı sağlamıştır.

Keywords: National Force Organization Economical Effect Adana Balıkesir
Cite this article
Kurban, M. (2026). Kuvayı Milliye’nin Örgütlenmesinde Ekonominin Etkisi: Balıkesir ve Adana Örneği. International Journal of Innovative Approaches in Social Sciences, 10(1), 1-20. https://doi.org/10.29329/ijiasos.2026.1425.6

  • Abouamsha, D.Z. (2020). Adana eyaletinde konar-göçer halk hareketleri ve eşkıyalığının zihnî arkaplanı (XVII-XIX. yüzyıllar) (Yayın No.627342) [Yüksek Lisans Tezi, Hacettepe Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Akçakaya, Z. (2023). Çiftlik Tartışmasına Yeniden Bakmak: Mihaliçte 19. Yüzyılda Koyunlar, Tüccarlar, Seller, Devlet ve Çiftlikler, Fatma Öncel, Sinem Erdoğan İşkorkutan (Ed.), Osmanlı Tarihçiliğinde Yeni Çalışmalar Kaynak, Bağlam, Yöntem, (ss. 161-185). Vakıfbank Kültür Yayınları. [Google Scholar]
  • Aydın, A. (2016). Kurtuluş savaşında balıkesir cepheleri. Altıeylül Belediyesi Kültür Yayınları. [Google Scholar]
  • Aydın, A. (2021). Reflection of British imperialism in the Ottoman Empire; Baltalimani Trade Agreement. Journal of Awareness, 6(3), 101-114. [Google Scholar]
  • Başkale, H. (2016). Nitel araştırmalarda geçerlik, güvenirlik ve örneklem büyüklüğünün belirlenmesi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 9(1), 23-28. [Google Scholar]
  • Bayrakdar, B. Kurtuluş savaşı'nda mı̇llîyetçı̇ ve devrı̇mcı̇ nı̇telı̇kte mı̇llî halk ayaklanmasi olarak kuva-yı̇ mı̇llîye üzerı̇ne tarı̇hsel ve kuramsal bı̇r yaklaşım. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 20(40), 25-39. [Google Scholar]
  • Bilgiç, A. T. (2012). Tarih terimleri sözlüğü [Basılı sözlük]. Toplumsal Dönüşüm Yayınları. [Google Scholar]
  • Çakmak, N.K. (2019). Osmanlı’da Sanayileşme: Adana’da Fabrikalaşma Süreci (1864-1912) (Yayın No.607409) [Yüksek Lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi [Google Scholar]
  • Çelik, K. (1993). Milli Mücadele'de Adana ve havalisi (1918-1922) (Yayın No. 25848). [Doktora, İstanbul Üniversitesi]. YÖk Ulusal Tez Merkezi. Mondros Mütarekesi döneminde Adana'da ordunun durumu [Google Scholar]
  • Çevik, Z. (2017). Kuvayı Milliye şehri balıkesir (kentin yakın tarihinden sosyal ve kültürel izler). Karesi Belediyesi Kültür Yayınları. [Google Scholar]
  • Görür Demir, E. (2023). Osmanlı tarım politikaları ve çukurova bölgesi’nde pamuk üretimi (1840-1913). Tarih İncelemeleri Dergisi, 38(2), 497-552. [Google Scholar]
  • Gülcan, O. (2007). Batı Anadolu'da Kuvayı Milliye'nin Oluşumu (Yayın No. 206172) [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi] YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Hasgül, S. (2016). Salnâmelere göre Adana vilâyeti'nin demografik ve kültürel yapısı (Adana merkez, Kozan, Cebel-i bereket, İçel ve Mersin sancağı) (Yayın No. 433794) [Yüksek Lisans tezi, Mersin Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi [Google Scholar]
  • Hussesin, A. (2009). The use of triangulation in social sciences research: can qualitative and quantitative methods be combined?. Journal of Comparative Social Work, 4(1), 106-117. https://doi.org/10.31265/jcsw.v4i1.48 [Google Scholar] [Crossref] 
  • İdem, T. (2020). Karboğazı Savaşı’nda Esir Alınan Fransız Taburu Ve Kayıp Bayrak Meselesi. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 36 (102), 107-136. [Google Scholar]
  • İpek, G. (2013). Alaşehir kongresi’ne katılanlar ve sosyal statüleri. Manisa Celal Bayar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11(3), 237-260. [Google Scholar]
  • İslam Araştırmaları Merkezi. (1309). Adana Vilayeti Salnamesi [Belge, Salname]. [Google Scholar]
  • İslam Araştırmaları Merkezi. (1325). Hüdavendigar vilayeti salnamesi [Belge, Salname]. [Google Scholar]
  • İslam, O. (2004). Kurtuluş savaşı yıllarında çukurova “sosyo-ekonomik bir değerlendirme”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 20(58), 47-64. [Google Scholar]
  • Kalafat, O., Kaya M. (2020). İngiliz konsolosluğu raporlarına göre adana vilayetinin ekonomik durumu (1888-1909). Turkish Studies-Historical Analysis, 15(4), 1157-1180. [Google Scholar]
  • Kasalak, Kadir. “Kuva-Yı Milliye’nin Askeri Açıdan Etüdü”. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 14(42), 980-1004. [Google Scholar]
  • Kaşıyuğun, A. (2022, 3-7 Ekim). Kurtuluş Savaşı’nda İaşe: TBMM Zabıt Cerideleri Ekseninde Bir Değerlendirme (1920-1922) [Konferans Sunumu]. 19. Türk Tarih Kongresi, Ankara, Türkiye. [Google Scholar]
  • Koltuk, N. (2015). Kuva-yı milliye'nin gelirleri. Recent Period Turkish Studies, 12(23), 49-81. [Google Scholar]
  • Kurt, M., Kuzucu, K., Çakır, B., Demir, K. (2016). 19. yüzyılda osmanlı sanayileşmesi sürecinde kurulan devlet fabrikaları: bir envanter çalışması. Otam Ankara Üniversitesi Osmanlı Tarihi Araştırma ve Uygulama Merkezi Dergisi (40), 245-278. [Google Scholar]
  • Levent, Z. (2019). Teşkilât-ı Mahsusa'dan Kuva-yı Milliye'ye gayrinizami harp (1913-1922) (Yayın No. 6092689) [Yüksek Lisans Tezi, Ankara Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Levent, Z. Kuvayı milliye'nin batı cephesi’nde uyguladığı gayrinizami harp stratejileri. Üsküdar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 11, 335-375. http://doi.org/10.32739/uskudarsbd.6.11.79 [Google Scholar]
  • Özdamar, T. (2023). Osmanlı madenlerinde sermaye, babıali, ve işçiler: Balya karaaydın maden şirketi örneği. Çukurova Araştırmaları Dergisi, 9(1), 16-36. http://dx.doi.org/10.29228/cukar.67099 [Google Scholar]
  • Özer, F. (1998). Milli Mücadele’de Balıkesir (Yayın No. 74313) [Doktora Tezi, İstanbul Üniversitesi] YÖK Ulusal Tez Merkezi. [Google Scholar]
  • Özgün, C. (2008). Osmanlı ekonomi politiğine kısa bir bakış (XVIII- XIX. Yüzyıllar). Tarih Okulu Dergisi, 2008(1), 5-17. [Google Scholar]
  • Özkan, U, B. (2019). Eğitim bilimleri araştırmaları için doküman inceleme yöntemi (1.Baskı). Pegem Akademi. [Google Scholar]
  • Öztoprak, İzzet. Adana ve çevresinde müdafaa-ı hukuk çalışmaları. Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi, 117-40. [Google Scholar]
  • Pamuk, Ş. (2005). Osmanlı-türkiye iktisadi tarihi 1500-1914 (1.Baskı). İletişim Yayınları. [Google Scholar]
  • Pamuk, Ş. (2022). Türkiye’nin 200 yıllık iktisadi tarihi (14. baskı). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları. [Google Scholar]
  • Polat, H.A.(2012). Millî mücadelede batı anadolu kongrelerinde alınan mali kararlar. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 31, 223-253. [Google Scholar]
  • Selçuk Şirin, F. (2023). Kavramdan Harekete Kuva-yı Milliye. Avrasya Uluslararası Araştırmalar Dergisi, 106-141. https://doi.org/10.33692/avrasyad.1334875. [Google Scholar] [Crossref] 
  • Sofuoğlu, A. (1994). Kuva-yı milliye döneminde kuzeybatı anadolu. Genelkurmay Başkanlığı Harp Tarihi Dairesi Başkanlığı. [Google Scholar]
  • TDV İslam Araştırmaları Merkezi. (11.12.2025). Balıkesir Kongreleri. https://islamansiklopedisi.org.tr/balikesir-kongreleri. [Google Scholar]
  • Tezölmez, A. N. (2018). Meşrutiyet'ten Cumhuriyet'e Adana'da nüfus hareketleri (1876-1923) (Yayın No.505636) [Yüksek Lisans tezi, Harran Üniversitesi]. YÖK Ulusal Tez Merkezi [Google Scholar]
  • Tınal, Melih, ve Samet Arıcıoğlu. Milli mücadele’de soma. Çağdaş Türkiye Tarihi Araştırmaları Dergisi, 511-30. [Google Scholar]
  • Türk istiklal harbi 4’üncü cilt güney cephesi ingiliz ve fransızların güneydoğu anadolu’yu işgal etmeleri, millî mücadele hareketleri, bu bölgede yapılan muharebeler ve revandiz harekâtı (15 Mayıs 1919 - 20 Ekim 1921), (2009), 1. Baskı. Genelkurmay Askeri Tarih ve Stratejik Etüt Başkanlığı Yayınları. [Google Scholar]
  • Yorulmaz, Ş. (2005). Çukurova’da kuva-yı milliye yapılanmasının temel özellikleri. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 9(35), 345-373. [Google Scholar]
  • Yorulmaz, Ş. (2005). Çukurova’da kuva-yı milliye yapılanmasının temel özellikleri. Ankara Üniversitesi Türk İnkılâp Tarihi Enstitüsü Atatürk Yolu Dergisi, 9(35), 345-37. [Google Scholar]