Journals • Publish with us • Publishing Partnership • About Us • English
Derleme Makalesi | Açık Erişim
Uluslararası Sosyal Bilimlerde Yenilikçi Yaklaşımlar Dergisi 2026, Cilt 10(1) 1-16

Türkiye’de Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Kamu İhale Kanunu’ndaki Yeri: İstisna ve Eşik Değerler Üzerinden Bir Değerlendirme

Metin Bakırtaş
Bu makaleye atıf yap
Makale Türü
Derleme Makalesi
Yayın Tarihi
March 30, 2026
Sayfa Sayısı
1-16
DOI
10.29329/ijiasos.2026.1425.2

Öz

Bu çalışma, Türkiye’de kamu iktisadi teşebbüslerinin (KİT’ler) 4734 sayılı Kamu İhale Kanunu karşısındaki konumunu, istisna hükümleri ve eşik değer mekanizması bağlamında incelemektedir. Çalışmada, KİT’lerin kamu mülkiyeti ve denetimi altında olmaları nedeniyle şeffaflık, rekabet ve hesap verebilirlik ilkeleriyle ilişkisi; buna karşılık enerji, ulaştırma ve sanayi gibi stratejik alanlarda piyasa koşullarında faaliyet göstermeleri sebebiyle tedarik sürekliliği ve operasyonel esneklik ihtiyacı birlikte ele alınmaktadır. Bu ikili yapı, Kanun’un kural–istisna dengesini KİT’ler bakımından ayrı bir tartışma alanına dönüştürmektedir. Makale, özellikle Kanun’un 3. maddesinin (g) bendinde öngörülen düzenlemenin kapsamını, sınırlarını ve hukuki sonuçlarını doktrinel ve karşılaştırmalı bir yaklaşımla değerlendirmekte; “ceza ve yasaklama hükümleri hariç” ibaresinin, istisna kapsamındaki alımların yaptırım ve denetim rejimiyle bağını tamamen koparmadığını göstermektedir. Ayrıca uygulamada sıkça karşılaşılan kavramsal karışıklık giderilerek, 3/g kapsamında belirlenen parasal limitlerin, Kanun’un genel eşik değerlerinden farklı olarak ihale usulünü belirleyen normatif eşikler değil; istisna alanını tanımlayan işlevsel sınırlar olduğu ortaya konulmaktadır. Avrupa Birliği’nde kamu teşebbüsleri için öngörülen düzenlemelerle Türkiye uygulaması karşılaştırıldığında, Türkiye’nin AB uyum hedefini korurken stratejik sektörlerde yerli sanayi ve tedarik güvenliği kaygılarını gözeten “seçici ve dengeli uyum” çizgisi izlediği değerlendirilmektedir. Bu çerçevede çalışma, KİT’lere tanınan esnekliğin kamu yararı, rekabetçilik ve sanayi politikası hedefleriyle ilişkisini tartışmakta; istisna alanının kapsam ve sınırlarına ilişkin yorum farklılıklarının uygulamada tartışma ve belirsizlik üretebildiğine işaret etmektedir.

Anahtar Kelimeler: Kamu Alımları Kamu İhale Hukuku İstisna Rejimleri Kamu Iktisadi Teşebbüsleri (KİT’ler) AB Uyumu
Bu makaleye atıf yap
Bakırtaş, M. (2026). Türkiye’de Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Kamu İhale Kanunu’ndaki Yeri: İstisna ve Eşik Değerler Üzerinden Bir Değerlendirme. Uluslararası Sosyal Bilimlerde Yenilikçi Yaklaşımlar Dergisi, 10(1), 1-16. https://doi.org/10.29329/ijiasos.2026.1425.2

  • Akdoğan, A. (2011). Kamu Maliyesi (14. b.). Ankara: Gazi Kitapevi. [Google Scholar]
  • Aray, S. (1973). Kamu İktisadi Teşekküllerinin Kuruluşu, Gelişimi ve Düzenlenmesi Çabaları. Verimlilik Açısından Kamu İktisadi Teşebbüslerinin Yeniden Düzenlenmesi ve Geliştirilmesi Semineri (s. 12). Ankara: Milli Prodüktivite Merkezi Yayınları. [Google Scholar]
  • Avrupa Parlamentosu ve Konsey. (2014). Avrupa Parlamentosu ve Konseyin 2004/17/AT Sayılı Direktifi Yürürlükten Kaldıran Enerji, Su, Ulaştırma ve Posta Hizmetleri Sektörlerinde Faaliyet Gösteren Kuruluşlar Tarafından Yapılan Alımlara İlişkin 2014/25/AB Sayılı Direktif. 2014/25/AB Sayılı Direktif. Avrupa Parlementosu. [Google Scholar]
  • Boratav, K. (2015). Türkiye İktisat Tarihi 1908-2009 (20. b.). Ankara: İmge Kitabevi. [Google Scholar]
  • Büber, B. (2008). Yeni Bir Çatışma Alanı: Kamu Alımları ( Yayınlanmamış Doktora Tezi). Ankara: Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. [Google Scholar]
  • Devlet Planlama Teşkilatı. (1977). Dördüncü Beş Yıllık Kalkınma Planı Kamu İktisadi Teşebbüslerinde Yönetimi Geliştirme ve İşletmeleri İyilleştirme Özel İhtisas Komisyonu Raporu. [Google Scholar]
  • European Commission. (2006). 2006/111/EC Commission Directive. [Google Scholar]
  • Hazine ve Maliye Bakanlığı. (2023). 2023 Kamu İşletmeleri Raporu. Ankara. [Google Scholar]
  • Kamu İhale Kanunu (4734 sayılı). (2002, 01 22). Kamu İhale Kanunu (Kanun No:4734). Resmi Gazete. Ankara: TBMM. [Google Scholar]
  • Kanun Hükmünde Kararname (233 sayılı). (1984, 06 08). Kamu İktisadi Teşebbüsleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname (KHK No:233). Ankara: TBMM. [Google Scholar]
  • Karagenç, G. (2024). Kamu Alımlarında Yeni Yöntem Arayışları: Türk Kamu Alım Sisteminin Uluslararası Düzenlemelerle Uyumlaştırılması (Yayımlanmamış Doktora Tezi). Ankara: Ankara Yıldırım Beyazıt Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. [Google Scholar]
  • Kilci, M. (1994). Kit'lerin Özelleştirilmesi ve Türkiye Uygulaması (Yüksek Lisans Tezi). Ankara: Devlet Planlama Teşkilatı. [Google Scholar]
  • Övgün, B. (2009). Türkiye’de Kamu İktisadi Teşebbüsü Olgusu. Ankara: Mülkiyeliler Birliği Vakfı Yayınları No:18. [Google Scholar]
  • Özmen, S. (1967). Türkiye'de ve Dünyada İktisadi Devlet Teşekkülleri (Önemi, Gelişme Nedenleri, Karşılaştırmalar, Değerlendirmeler, Türkiye İçin Düşünceler). Ankara: Sevinç Matbaası. [Google Scholar]
  • Susam, N. (2024). Kamu Maliyesi Temel Kavram ve Esaslar. Ankara: Seçkin Yayıncılık. [Google Scholar]
  • Tezel, Y. (1982). Cumhuriyet Döneminin İktisat Tarihi (1923–1950). Ankara: Yurt Yayınları, Olgaç Matbaası. [Google Scholar]
  • Uluatam, Ö. (1978). Kamu Maliyesi. Ankara: Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Yayınları, No.143, Ankara Üniversitesi Basımevi. [Google Scholar]